Never Again Rwanda irasaba kongerera Utugari ubushobozi no kwegereza abaturage serivisi nyinshi
Umuryango Never Again Rwanda (NAR) n’abafatanyabikorwa bawo bavuga ko u Rwanda rushobora kurushaho kwegereza abaturage ubuyobozi na serivisi. Basaba ko inzego z’ibanze, cyane cyane Utugari, zihabwa ubushobozi, ububasha bwo gufata ibyemezo n’ibikoresho mbere yo kwimurirwa izindi nshingano.
- Ibiganiro byahuje imiryango itegamiye kuri Leta, inzego za Leta n’abafatanyabikorwa mu iterambere byabereye i Kigali ku wa 15 Nzeri 2026.
- Muri serivisi 522 zishobora kwegerezwa abaturage, 44% zimaze kwegerezwa inzego z’ibanze.
- Imbogamizi y’ingenzi ni ubushobozi budahagije mu nzego z’ibanze, cyane cyane mu Tugari.
- Basaba ko inshingano nshya zimurirwa inzego z’ibanze buhoro buhoro, zijyanye n’amafaranga n’ubushobozi.
Imibare y’ingenzi
Kuki hakenewe kwegereza abaturage izindi serivisi?
MINALOC igaragaza ko muri serivisi 522 zishobora kwegerezwa abaturage, 44% zamaze kwegerezwa inzego z’ibanze, naho 56% zigicungwa n’inzego z’igihugu.
Icyatsi: zimaze kwegerezwa inzego z’ibanze · Ubururu: zigicungwa n’inzego z’igihugu
Paola Yvette Cyuzuzo, ukuriye ishami ry’imiyoborere na demokarasi muri Never Again Rwanda, yavuze ko kwimurira inzego z’ibanze serivisi nshya ari ngombwa, ariko ko bidahagije guhindura gusa uwuzuza inshingano. Bisaba no kwimurira izo nzego amafaranga, ububasha bwo gufata ibyemezo, ubumenyi n’ibikoresho.
Yagaragaje ko imbogamizi ikomeye ari ubushobozi budahagije, cyane cyane ku rwego rw’Akagari, aho hari abakozi batarabona ubumenyi n’ibikoresho bikenewe ngo bakore imirimo yiyongereye. NAR yanavuze ko hari inzego zishobora gutinda kwimura serivisi kubera imyumvire itandukanye no kudahuza imikorere hagati ya za minisiteri.
Abaturage na bo bafite uruhare mu kubaza inshingano
NAR n’indi miryango iharanira imiyoborere myiza bavuga ko intsinzi itagomba gupimirwa gusa ku mubare wa serivisi zimuwe ziva ku rwego rw’igihugu zijya ku nzego z’ibanze. Abaturage bagomba kugaragaza ibyihutirwa mu midugudu yabo, gukurikirana itangwa rya serivisi no gusaba abayobozi kubazwa inshingano.
Imibare yatanzwe igaragaza ko mu myaka 25 ishize uruhare rw’abaturage mu miyoborere rwageze kuri 90,87%. Abaturage bahabwa ijambo binyuze mu buryo butandukanye, burimo:
- Imihigo n’Umuganda
- Inteko z’Abaturage n’ibiganiro n’abaturage
- Inama z’inzego z’ibanze
- Ihuriro ry’Abafatanyabikorwa mu Iterambere (JADF)
- Imbuga z’ikoranabuhanga nka Mbaza.rw
Ku bijyanye n’amafaranga, ayo Uturere twinjiza ku masoko yatwo yavuye kuri miliyari 49,7 z’amafaranga y’u Rwanda mu 2006 agera kuri miliyari 107,5 mu mwaka w’ingengo y’imari wa 2024/2025. Uturere 27 kuri 30 twahawe raporo z’ubugenzuzi bw’imari zitagaragaza ibibazo bikomeye bisaba gukosorwa, bigaragaza intambwe imaze guterwa mu kubazwa inshingano.
Iterambere ntirihagaze kimwe mu nzego zose
Umuvuduko wo kwegereza abaturage serivisi uratandukanye bitewe n’urwego rwa serivisi:
NAR ivuga ko iri tandukaniro risaba ko buri rwego rugira uburyo bwihariye bwo kwegereza abaturage serivisi, aho kwimura inshingano zose mu buryo bumwe hatitawe ku miterere yazo.
Isuzuma rya MINALOC ryakozwe mu 2025 ryasabye isesengura ry’inshingano kugira ngo hamenyekane serivisi zigomba kwimurirwa inzego z’ibanze mu buryo bwuzuye, izigomba gutangwa n’inzego z’ibanze zahawe ububasha, n’izigomba gukomeza gucungwa ku rwego rw’igihugu ariko zigakorerwa hafi y’abaturage. Icyo cyifuzo cyashimangiwe mu nama yo muri Werurwe 2026 yahuje inzego z’igihugu n’iz’ibanze.
Ni izihe ngamba zikurikira?
Abitabiriye ibiganiro basabye ko:
- Inshingano nshya zimurirwa buhoro buhoro, bitewe n’ubushobozi inzego z’ibanze zimaze kugira.
- Hakorwa ubushakashatsi n’isuzuma ry’ubushobozi mbere yo kwimura serivisi, hamenyekane amafaranga, abakozi, ibikorwaremezo n’ibikoresho bikenewe.
- Zimwe muri serivisi zibanza kugeragezwa, kandi Utugari twongererwa ubushobozi mbere yo guhabwa izindi nshingano.
- Akagari kagira abakozi bafite ubumenyi, ikoranabuhanga, ibikoresho n’ubushake bwo gutanga serivisi nziza.
Placide Niyodusenga, impuguke mu miyoborere no kwegereza abaturage ubuyobozi muri MINALOC, yavuze ko Leta iteganya gukomeza gukoresha ikoranabuhanga mu gutanga serivisi z’inzego z’ibanze, no kongerera ubushobozi Uturere, Imirenge n’Utugari. Iteganya kandi kurangiza isesengura ry’inshingano za serivisi, no kunoza amafaranga yimurirwa inzego z’ibanze n’ubushobozi bwo kuyakoresha.
Gukurikirana ishyirwa mu bikorwa ry’izi ngamba bizakorwa binyuze mu Ihuriro ry’Abafatanyabikorwa mu Miyoborere no Kwegereza Abaturage Ubutegetsi (Governance and Decentralisation Sector Working Group) n’itsinda ryaryo rya tekiniki.
Kwegereza abaturage ubuyobozi ni urugendo rukomeza
Kerstin Jonsson Cissé, ukuriye ubufatanye mu iterambere muri Ambasade ya Suwede mu Rwanda, yavuze ko u Rwanda rwateye intambwe ikomeye mu myaka 25 ishize mu gukomeza inzego z’imiyoborere, uruhare rw’abaturage, imicungire y’imari no kubazwa inshingano ku rwego rw’Uturere.
Never Again Rwanda n’ubunyamabanga bw’Ihuriro ry’Abafatanyabikorwa mu Miyoborere no Kwegereza Abaturage Ubutegetsi bazafatanya gukurikirana ishyirwa mu bikorwa ry’imyanzuro y’ibyo biganiro. NAR izakomeza gukurikirana aho gahunda igeze ishingiye ku byo abaturage bahura na byo mu gihe bashaka serivisi.
Umusozo
Intego nyamukuru ni uko serivisi nyinshi zitangirwa hafi y’abaturage, zigatangwa neza kandi ku gihe, abaturage na bo bagahabwa uruhare rugaragara mu gufata ibyemezo no gusaba abayobozi kubazwa inshingano zabo. Ibi bisaba ko Utugari tubanza kubona ubushobozi nyabwo mbere yo guhabwa izindi nshingano.
Komeza gukurikira THINKBIG
Menya amakuru mashya, amahirwe y’akazi, amatangazo ya Leta n’amakuru y’uburezi mu Rwanda.
Reba amahirwe y’akaziIyi nkuru yanditswe mu Kinyarwanda hagamijwe kugeza amakuru ku basomyi ba ThinkBig.







